John Keats dichtte het in 1818 vol overgave: “A thing of beauty is a joy forever.” Het is het klassieke geloof in de zuivere romantiek, de overtuiging dat liefde en schoonheid ons verheffen boven de rauwe realiteit. Maar wie de menselijke verhoudingen zonder deze roze bril bekijkt, voelt de drang om Keats aan te vullen met die cynische variatie: “A dirty mind is a joy forever.”

Het contrast tussen droom en berekening zien we in Malcolm McLarens bewerking van Madame Butterfly. McLaren verlegde het klassieke operadrama van Puccini naar een kille, moderne synthpop-context. In zijn versie is de verhouding helder: Cho-Cho-San verdrinkt in haar tragische, romantische naïviteit. Haar blind vertrouwen is een mengeling van emotionele overgave en structurele afhankelijkheid; liefde en de behoefte aan materiële en sociale bescherming zijn onlosmakelijk met elkaar verweven.

In het gangbare maatschappelijke narratief geldt de man automatisch als de veroveraar of de vluchter, en de vrouw als het lijdend voorwerp dat overgeleverd is aan de biologie. De man is in dat klassieke beeld de schurk: de roekeloze passant die haar na de daad ontmoedigd en afgedankt achterlaat.

Het is een hardnekkige blinde vlek dat berekening en machtsmisbruik uitsluitend mannelijke eigenschappen zouden zijn. Gelijkwaardigheid begint pas wanneer we ophouden met het romantiseren van de ene sekse en het demoniseren van de andere.

A dirty mind is in die zin een stuk eerlijker dan het romantische sprookje. Evengoed kan de ‘andere’ partij berekenend zijn. We moeten beseffen dat de neiging tot uitsluiting en machtspolitiek geen kwestie is van sekse, maar van de menselijke natuur.

Gelijkgestemden

De politicoloog en filosoof Niccolò Machiavelli liet eeuwen geleden al zien dat macht zelden wordt bepaald door wie het luidst de trom roert op de voorgrond, maar door wie achter de schermen de regels van het spel bepaalt.

Modern psychologisch onderzoek — zoals het werk van Delroy Paulhus en Kevin Williams over strategisch gedrag en Machiavellisme — bevestigt dat de neiging tot berekening en gecontroleerde manipulatie genderoverstijgend is. Zodra de belangen groot genoeg zijn, maakt het geslacht van de regisseur niet meer uit.